Tegen 2050 zou de bouwsector de verpakkingsindustrie kunnen voorbijstreven als ’s werelds grootste gebruiker van plastics, met ernstige risico’s voor mens en planeet. Maar AEC-professionals hebben de macht om die koers te veranderen.
Plastics op de Bouwplaats
Loop over eender welke bouwplaats en je ziet het meteen: stapels PVC-buizen, rollen vinylvloerbedekking, rijen verfblikken. Verborgen in het volle zicht worden plastics het vuile geheim van de bouwsector.
Hoewel exacte cijfers voor 2023 nog in ontwikkeling zijn, rapporteerde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) dat de wereld in 2019 ongeveer 353 miljoen ton plastic afval genereerde. Alleen al verpakkingen waren goed voor ongeveer 42% van dat totaal—de grootste categorie.
Volgens OESO-analyses is de bouwsector momenteel goed voor ongeveer 17% van het wereldwijde plasticgebruik. Als er niets verandert, zal de vraag naar plastics in de bouw tegen 2050 bijna verdubbelen—tot zo’n 150 miljoen ton—en daarmee het niveau van de productie van plastic verpakkingen in 2019 overstijgen.
De schade stopt niet bij afvalverwerking. Plastic bouwmaterialen vervuilen in elke fase: van de winning van fossiele brandstoffen tot productie, installatie en gebruik. Dat betekent broeikasgassen, microplastics en giftige additieven—allemaal risico’s voor werknemers, gemeenschappen en het milieu.
Certificeringen en normen houden de snelle toename niet bij, waardoor de AEC-sector zelf de verantwoordelijkheid draagt.
Waarom We Plastics Blijven Gebruiken
“Kosten blijven een belangrijke drijfveer voor het gebruik van plastics in gebouwen,” zegt Teresa McGrath, Chief Research Officer bij Habitable.
Dat is cruciaal bij sociale woningbouw, maar de lange-termijnkosten kunnen hoog oplopen. Plastic is licht, flexibel, onderhoudsarm en eenvoudig te installeren. Op papier lijkt de ingebedde CO₂-uitstoot lager dan die van materialen zoals baksteen of vezelcement. Maar plastics scoren vaak slecht op duurzaamheid, waardoor er uiteindelijk meer wordt gebruikt—en verspild.
Een voorbeeld: de bouwsector is verantwoordelijk voor ongeveer 60–70% van het PVC-gebruik, ondanks de toxiciteit voor mens en milieu. Het is uiteraard beter dan de loden leidingen die het vervangen heeft voor drinkwatertransport. Toch wordt PVC in de Europese Unie uit gefaseerd, terwijl het in de VS nog veel wordt gebruikt.
In veel gevallen zijn plastics niet eens zichtbaar—van de acrylaten en polyurethaan in verf tot de polypropyleenvezels in tapijt en de PVC in vinylvloeren en gevelbekleding—wat Habitable ertoe bracht hun beleidsnota de titel “Het Verborgen Plasticprobleem van Gebouwen” te geven.
“In latex-acrylverf bestaan de bindmiddelen volledig uit plastic,” aldus McGrath. “Ook samengesteld hout, zoals multiplex en MDF, wordt bijeengehouden door een plastic binder.”
Waarom Plastics Ons Tekortdoen
Enkele jaren geleden rangschikten onderzoekers van Habitable verschillende bouwproducten van best naar slechtst op basis van gevolgen voor gezondheid en milieu. De kleurrijke schaal loopt van groen naar geel naar oranje naar rood.
“Plastics waren bijna altijd het meest schadelijk in elke fase van de levenscyclus,” zegt McGrath.
De redenen zijn talrijk:
-
Fossiele oorsprong. Plastics worden gemaakt uit olie, gas en steenkool—en vereisen fossiele energie voor hun productie.
-
Giftige chemicaliën. Er zijn zorgen over potentieel gevaarlijke stoffen in plastics, waarvan veel niet eens geïdentificeerd of onderzocht zijn.
-
Gevaren op de bouwplaats. Een van de belangrijkste oorzaken van beroepsastma is het installeren van spuitisolatie, dat isocyanaat bevat, een zeer reactieve chemische stof.
-
Brandgevaar. Plastics zijn extreem brandbaar en vereisen vlamvertragers die schadelijke gassen produceren wanneer ze verbranden, wat risico’s creëert voor brandweerlieden en gebouwgebruikers.
-
Microplastics. Slijtage van verf en coatings draagt aanzienlijk bij aan microplastics in de oceaan, net als verlies van grondstoffen bij de productie van geperste bouwproducten.
-
Blijvend afval. Plastic blijft vrijwel voor altijd bestaan op stortplaatsen.
Waarom Recyclen Niet de Oplossing Is
Op veel bouwplaatsen wordt plastic afval gemengd met ander sloopafval en naar overslagstations gebracht. Daar kan het worden gesorteerd voor recycling of terugname, omgezet in brandstof of—als het weinig waarde heeft—gestort.
Ondanks recycle labels wordt slechts 9% van al het plastic daadwerkelijk gerecycled; 19% wordt verbrand, 50% gestort en de rest gelekt of ongecontroleerd verbrand, volgens de OESO.
In de VS wordt jaarlijks ongeveer 1,1 miljoen ton plastic afkomstig van tapijt weggegooid. Nationaal wordt slechts rond de 5% daarvan gerecycled—en maar 1% wordt opnieuw tapijt. Californië presteert beter, met ongeveer 21% recycling in 2020 en 35% in 2023.
In samenwerking met Habitable analyseerde ontwerpbureau Perkins&Will vloeren in K-12-scholen—specifiek een casestudy van een gebouw van 17.200 m². Over een levensduur van 60 jaar genereren tapijt, vinyl en rubbervloeren samen ongeveer 71 ton plasticafval. Tapijt draagt meestal het meest bij, gevolgd door vinyl en rubber.
Plastics Aanpakken bij de Bron
De beste oplossing is plasticgebruik al aan het begin van het project beoordelen en alternatieven overwegen.
“Begin met het verminderen van plastics door een baseline te maken van je vorige project,” zegt McGrath. “Vraag de Informed®-kleurranking op voor alle producten die je hebt gebruikt en kijk waar kansen liggen voor verbetering.”
“Begin zo vroeg mogelijk in het ontwerpproces en wees doelgericht in de producttypes die je kiest,” voegt ze toe.
Van daaruit kun je in gesprek gaan met de toeleveringsketen over beschikbaarheid, kosten en prestaties van niet-plastic materialen, en je voortgang voor en na benchmarken.
“We werken met USGBC aan een integrale ontwerpkrediet dat zich richt op plasticreductie,” zegt McGrath. “Tijdens de charrette-fase bespreek je als team je doelen rond plasticreductie en maak je een voor-en-na-benchmark op product niveau.”
De Kern van de Zaak
Plastic is niet alleen een verpakkingsprobleem—het is een bouwprobleem. En het is er één dat de sector kan oplossen. Elke keuze telt: wat je specificeert, wat je installeert en waar je tegenin gaat.
De toekomst van duurzame bouw is niet plastic, maar wat we ervoor in de plaats bouwen.
